phanom rung 2010 sunrise

o
Sundial, calendar and Khmer temples

ปรากฏการณ์บนท้องฟ้าที่เกี่ยวข้องกับ ปราสาทพนมรุ้ง 2553
เขาพระวิหาร

โคนนทิ พาหนะของพระศิวะและศิวลึงค์
ที่ต้องแสงอาทิตย์ในปราสาทพนมรุ้ง NARIT

ประเด็นทางด้านดาราศาสตร์ของปราสาทพนมรุ้ง

• 1. ดวงอาทิตย์:	กำหนดที่แสงอาทิตย์จะส่องเข้าไปต้องศิวลึงค์ภายในปราสาทประธานนั้น คือ 14 วันก่อนและหลังวันวิษุวัตทั้งสองครั้ง ดังนั้น ในแต่ละปีจะมีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์สี่ครั้ง
• 2. ดวงอาทิตย์ – ดวงจันทร์:	ช่วงระหว่างปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ ก่อนและหลังวันวิษุวัตนั้น จะมีระยะห่างประมาณหนึ่งเดือนดาราคติ ดังนั้น ดวงจันทร์จะอยู่ในนักษัตรเดียวกันทั้งสองครั้ง ในแต่ละปีจะมีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ – ดวงจันทร์ สองครั้ง
• 3. อุปราคา:	เมื่อเกิดสุริยุปราคาหรือจันทรุปราคาขึ้น มักจะเกิดซ้ำอีกครั้งหนึ่งในระยะเวลาใกล้ๆ กัน

สุริยัน จันทรา และราหูที่ปราสาทพนมรุ้ง: ข้อสังเกตทางโบราณดาราศาสตร์ (วารสารเมืองโบราณ พค.-มิย. 2550), Asger Mollerup.

ดวงอาทิตย์ตกตรง 15 ช่องประตู

1. ปรากฏการณ์ของดวงอาทิตย์

	ดวงอาทิตย์ตกตรง 15 ช่องประตู เดือน มีนาคม 2553: วันที่ 5 เวลา 18.15.47 น. วันที่ 6 เวลา 18.15.58 น. วันที่ 7 เวลา 18.16.09 น.
ดูจากเส้นกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7 เมตร		ดูจากเส้นกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7 เมตร

	ดวงอาทิตย์ขึ้นตรง 15 ช่องประตู เดือน เมษายน 2553: วันที่ 2 เวลา 06.04.46 น. วันที่ 3 เวลา 06.04.04 น. วันที่ 4 เวลา 06.03.22 น.
ดูจากเส้นกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7 เมตร		ดูจากเส้นกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7 เมตร

	ดวงอาทิตย์ขึ้นตรง 15 ช่องประตู เดือน กันยายน 2553: วันที่ 9 เวลา 05.57.52 น. วันที่ 10 เวลา 05.57.55 น. วันที่ 11 เวลา 05.57.58 น.
ดูจากเส้นกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7 เมตร		ดูจากเส้นกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7 เมตร

	ดวงอาทิตย์ตกตรง 15 ช่องประตู เดือน ตุลาคม 2553: วันที่ 6 เวลา 17.53.20 น. วันที่ 7 เวลา 17.52.38 น. วันที่ 8 เวลา 17.51.57 น.
ดูจากเส้นกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7 เมตร		ดูจากเส้นกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7 เมตร
วันที่ ที่เขียนตัวทึบ เป็นวันที่ใกล้เคียงที่สุดที่อาทิตย์ขึ้น หรือตกตรงกลาง 15 ช่องประตู และเวลาที่กำหนดเป็นช่วงที่เรามองเห็นดวงอาทิตย์ครึ่งดวงที่ขอบฟ้า (Ref.: Astronomic Clock).

2. ปรากฏการณ์ อาทิตย์ – จันทร์ : นักษัตร


2 ชั่วโมงหลังอาทิตย์ตกในวันที่ 6 มีนาคม 2553		2 ชั่วโมงก่อนอาทิตย์ขึ้น ในวันที่ 3 เมษายน 2553

     ช่วงอาทิตย์ตกในวันที่ 6 มีนาคม และ อาทิตย์ขึ้นในวันที่ 3 เมษายน จันทราอยู่ในนักษัตรปุนพสุ ตรงกับราศีกลุ่มดาวแมงป่อง หรือ กลุ่มดาวพิจิก (Scorpius)
     ดวงจันทร์จะเปลี่ยนตำแหน่งทุกคืน เมื่อเปรียบเทียบกับดาวฤกษ์บนท้องฟ้า หลังจากหนึ่งเดือนดาราคติของจันทร์ ดวงจันทร์จะโคจรผ่านทั้ง 12 ราศี จนกลับมาอยู่ในตำแหน่งเดิม (ดูสองภาพด้านบน)
     จักราศีแบ่งออกได้ 12 ราศี (ของดวงอาทิตย์) หรือ 27 นักษัตร (ของดวงจันทร์) คนเขมรโบราณใช้ นักษัตร ในการคำนวณปฎิทิน และโหราศาสตร์

3. อุปราคาในปี 2553

จะมีปรากฎการณ์สุริยุปราคาบางส่วน (55 %) ในตอนบ่ายวันที่ 15 มกราคม 2553
(คูภาพด้านบน) แต่ไม่เกี่ยวข้องกับปรากฎการณ์อาทิตย์ - จันทร์ที่ปราสาทพนมรุ้ง
จะไม่มีปรากฏการณ์ อุปราคา เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ ที่พนมรุ้ง
(พระราหูและพระเกตุจะไม่มาร่วมงานประจำปีพนมรุ้งปี 2553)

พระราหูและพระเกตุ
(พระราหูอมจันทรา)

4. ปรากฏการณ์อื่นบนท้องฟ้าก่อนพระอาทิตย์ขึ้น วันที่ 3 เมษายน 2553

ในตอนเช้าตรู่ของวันที่ 3 เมษายน 2552 เราสามารถมองเห็นดาวเคราะห์ได้แค่ ดวงเดียว คือ ดาวหฤหัสบดี ซึ่งจะขึ้นเวลา 04.44 น.ทางด้านทิศตะวันออก

พระอินทร์เป็นสัญญลักษณ์ของดาวพฤหัสบดี ซึ่งเหมาะสมดี เพราะพระองค์เป็นหัวหน้าของบรรดาเทพรักษาทิศ (dikpala = ทิกปาลก) มักจะพบรูปแกะสลักพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ถือวัชรที่มือขวาในปราสาทเขมรโบราณ (รูปด้านขวา)

5. ศิวะราตรี (ศิวาราตรี)

ศิวะราตรี มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า คืนที่ยิ่งใหญ่แห่งศิวะ ซึ่งเกี่ยวข้องกับดาราศาสตร์คือ เป็นการเฉลิมฉลองคืนที่เรามองเห็นจันทร์ครึ่งเสี้ยวขึ้นในตอนเช้าตรู่ ก่อนอาทิตย์ขึ้นในวันสุดท้าย ก่อนวันเดือนดับ พูดง่ายๆคือ วันแรม 13 - 14 ค่ำนั่นเอง (ภาพด้านขวา จันทร์ครึ่งซีก ในวันที่ 8 พฤศจิกายน 2550 ตรงกับ 2 วันก่อนวันเดือนข้างขึ้น) จันท์ครึ่งซีกเป็นสัญญลักษณ์หนึ่งของพระศิวะ มักพบอยู่บนมวยผมของพระศิวะ (ภาพด้านขวาพระศิวะ ศิลปะบาเค็ง) ทุกเดือนทางจันทรคติ มีวันศิวะราตรี แต่ที่สำคัญที่สุดสำหรับพระศิวะ และคนที่นับถือพระศิวะคือ มหาศิวะราตรี (คืนที่ยิ่งใหญ่แห่งพระศิวะ) ตรงกับเดือนมักคา (makha) จากวันที่ 16 มกราคม ถึง วันที่ 14 กุมภาพันธ์ ที่ประเทศอินเดีย จะมีการเฉลิมฉลองมหาศิวะราตรีในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2553 โดยใช้เวลาตลอดคืนกับการประกอบสมาธิ ท่องสวดมนตร์ ร้องเพลงสรรเสริญ ต่อพระศิวะ พระสัญญาลักษณ์ของพระศิวะ ( ศิวะลึงค์ ) จะต้องกราบไหว้บูชาด้วยการรดน้ำ สิ่งของที่นำมาประกอบพิธี ได้แก่ น้ำนม นมเปรี้ยว น้ำผึ้ง และน้ำมันเนย ใบพลู ใบมะตูม ผลไม้ ขี้เถ้า และดอกไม้ต่าง ๆ ( มหาศิวะราตรี มีปีละครั้งเท่านั้น)

วันที่สำคัญ รองลงมาคือ วันแรม 14 ค่ำ ของเดือนผลคุน (phalguna) ตรงกับวันที่ 13 มีนาคม 2553 ทั้งสองเหตุการณ์จะไม่มีพิธีกรรมการบูชาพระศิวะที่พนมรุ้ง ในปลายปี 2553 นี้ ศิวะราตรี จะตรงกับวันที่ 6 กันยายน และ 6 ตุลาคม วันแรก (6 กันยายน) ตรงกับ 2 วันก่อนปรากฎการณ์จันทร์-อาทิตย์ ที่พนมรุ้ง ส่วนวันที่ 2 (6 ตุลาคม) ตรงกันกับวันแรกของ 3 วันที่ดวงอาทิตย์ตกตรง 15 ช่องประตูที่ปราสาทพนมรุ้ง


วันที่ 5 มีนาคม 2552	วันที่ 6 มีนาคม 2552	วันที่ 7 มีนาคม 2552

เวบไซค์ที่เกี่ยวข้อง :

1. สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) (NARIT): 1.1 ดาราศาสตร์และมรดกโลก ปราสาทพนมรุ้งเป็นหนึ่งในสาม สถานที่ที่ทางสถบันฯ อยากยกให้เป็น หลักหมุดทางดาราศาสตร์ (ภาษาอังกฤษ) 1.2 สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) ได้จัดสัมนา ในหัวข้อเรื่อง “ปรากฏการณ์มหัศจรรย์ ณ ปราสาทพนมรุ้ง กับโบราณดาราศาสตร์” เมื่อวันเสาร์ที่ 7 มีนาคม 2552 และมีเป้าหมายที่จะจัดสัมมนาอีกครั้งที่เชียงใหม่ในปี 2553 ในหัวข้อเรื่อง โบราณ-ดาราศาสตร์ในเมืองไทย 1.3. สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ มีการประกวดภาพถ่ายทางดาราศาสตร์ ภาพของผู้เขียน เป็นภาพวัวนันดิน พาหนะของพระศิวะมองดูอาทิตย์ตกทางด้านหลังของศิวะลึงค์ ได้รับรางวัลด้วย
2. กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทสโนโลยี การประกวดภาพถ่ายทางดาราศาสตร์
3. วารสารเมืองโบราณ สุริยัน จันทรา และราหูที่ปราสาทพนมรุ้ง: ข้อสังเกตทางโบราณดาราศาสตร์ โดย Asger Mollerup 2550 มีทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

	APPENDIX:

	ภาพบน อาทิตย์ขึ้นที่ปราสาทสด๊กก๊อกธม จังหวัดสระแก้ว ในวันวิษุวัต 2552
	ปราสาทเขมรเกือบทุกแห่ง ต่างหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ซึ่งทำให้แสงของอาทิตย์ส่องผ่านได้ปีละ 2 ครั้ง ปราสาทส่วนมาก หันหน้าตรงตะวันออก 90 องศา ซึ่งส่งผลให้อาทิตย์ส่องผ่านประตูในวันวันวิษุวัต เช่น ปราสาทสด๊กก๊อกธม และปราสาทอื่นที่มีแนวเส้นแตกต่างกันก็จะมีแสงอาทิตย์ส่องผ่านประตูได้ในวันที่แตกต่างกันไป ต่อไปนี้ ผมจะขอแนะนำสถานที่ใหม่ปีละแห่งทุกปี ในปี 2553 นี้ผมจะไปถ่ายภาพอาทิตย์ขึ้นตามแนวเส้นของปราสาท ที่ปราสาทเขาโล้น จังหวัดสระแก้ว ซึ่งตั้งอยู่บนเนินเขา สร้างในปี พ.ศ.1549 และในศิลาจาลึกเขียนถึง สุริยะวรมันที่ 1 'กษัตย์แห่งประตูศักสิทธิ์ 4 บาน' และระบุ วันเวลาในการอุทิศถวายปราสาทด้วย Z กลับ Sundial Index กลับ : www.thai-isan-lao.com ภาพ ภาพลายเส้น และ การคำนวณ © โดย Asger Mollerup (ทอง) ธัญญลักษณ์ ไชยสุข มูลเลอรุพ : แปลและเรียบเรียง 2 ธันวาคม 2552 macsida@thai-isan-lao.com / macsida@hotmail.com (ที่ปรึกษาอิสระ ด้านโบราณ-ดาราศาสตร์ประจำจังหวัดบุรีรัมย์ และนักสำรวจโบราณสถานเขมร)