Phanom Rung 2008 - sunrises and sunsets

o
Sundial, calendar and Khmer temples
Astro-archaeology = Astroarchaeology
ปรากฏการณ์บนท้องฟ้า
ที่เกี่ยวข้องกับ ปราสาทพนมรุ้ง 2551 BE

ภาพ ภาพลายเส้น และ การคำนวณ © by Asger Mollerup (ทอง)
เขาพระวิหาร

โคนนทิ พาหนะของพระศิวะ
และศิวลึงค์ที่ต้องแสงอาทิตย์
ในปราสาทพนมรุ้ง

ประเด็นทางด้านดาราศาสตร์ของปราสาทพนมรุ้งจึงได้แก่
• ๑. ดวงอาทิตย์ : กำหนดที่แสงอาทิตย์จะส่องเข้าไปต้องศิวลึงค์ภายในปราสาทประธานนั้น คือ ๑๔ วันก่อนและหลังวันวิษุวัตทั้งสองครั้ง ดังนั้น ในแต่ละปีจะมีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์สี่ครั้ง ซึ่งในแต่ละช่วง จะสามารถมองเห็นดวงอาทิตย์ตรงช่องประตูทั้งหมดได้ในวันก่อนหน้าและวันต่อมาอีกหนึ่งวันด้วย โดยในแต่ละครั้ง จะมองเห็นดวงอาทิตย์ได้ประมาณ ๘ นาที
• ๒. ดวงอาทิตย์ – ดวงจันทร์ : ช่วงระหว่างปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ ก่อนและหลังวันวิษุวัตนั้น จะมีระยะห่างประมาณหนึ่งเดือนจันทรคติ ดังนั้น ดวงจันทร์จะอยู่ในนักษัตรเดียวกันทั้งสองครั้ง
• ๓. อุปราคา: เมื่อเกิดสุริยุปราคาหรือจันทรุปราคาขึ้น มักจะเกิดซ้ำอีกครั้งหนึ่งในระยะเวลาใกล้ๆ กัน ส่วนใหญ่ที่พบมักจะเกิดขึ้นห่างกัน ๖ เดือนจันทรคติ (ประมาณ ๑๖๔ วัน)

(Ref.: สุริยัน จันทรา และราหูที่ปราสาทพนมรุ้ง: ข้อสังเกตทางโบราณดาราศาสตร์. (วารสารเมืองโบราณ), May 2005, Asger Mollerup).

๑. ปรากฏการณ์พระอาทิตย์

	ดวงอาทิตย์ตก ใน เดือน มีนาคม 2551
ดูจากตรงกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7.5 เมตร		ดูจากกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7.5 เมตร
วันที่ 5 มีนาคม ดวงอาทิตย์ตก เวลา 18.17.06 น. วันที่ 6 มีนาคม ดวงอาทิตย์ตก เวลา 18.17.17 น. วันที่ 7 มีนาคม ดวงอาทิตย์ตก เวลา 18.17.27 น. (ควรไปก่อนเวลาจริง 10 นาที)
	ดวงอาทิตย์ขึ้น ใน เดือน เมษายน 2551
ดูจากตรงกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7.5 เมตร		ดูจากกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7.5 เมตร
วันที่ 2 เมษายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 06.03.14 น. วันที่ 3 เมษายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 06.02.30 น. วันที่ 4 เมษายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 06.01.51 น.
	ดวงอาทิตย์ขึ้น ใน เดือน กันยายน 2551
ดูจากตรงกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7.5 เมตร		ดูจากกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันตก 7.5 เมตร
วันที่ 8 กันยายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 05.56.37 น. วันที่ 9 กันยายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 05.56.40 น. วันที่ 10 กันยายน 2551 ดวงอาทิตย์ขึ้นเวลา 05.56.43 น.
	ดวงอาทิตย์ตก ใน เดือน ตุลาคม 2551
ดูจากตรงกลางประตู ระดับกลางประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7.5 เมตร		ดูจากกลางประตู ระดับธรณีประตู ห่างจากประตูด้านทิศตะวันออก 7.5 เมตร
ดวงอาทิตย์ตกในวันที่ 5 เดือนตุลาคม เวลา 17.54.51น. ดวงอาทิตย์ตกในวันที่ 6 เดือนตุลาคม เวลา 17.54.09 น. ดวงอาทิตย์ตกในวันที่ 7 เดือนตุลาคม เวลา 17.53.28 น. (ควรไปก่อนเวลาจริง 10 นาที)

๒. ปรากฏการณ์ ดวงอาทิตย์ – ดวงจันทร์: นักษัตร


ช่วงอาทิตย์ตกในวันที่ 6 มีนาคม 2551		ช่วงอาทิตย์ขึ้น ในวันที่ 3 เมษายน 2551

ช่วงอาทิตย์ตกในวันที่ 6 มีนาคม และ ช่วงอาทิตย์ขึ้น ในวันที่ 3 เมษายน จันทรา อยู่ใน นักษัตร บุรพภัทรบท ตรงกับราศี มีน

หมายเหตุ
๑. บุรพภัทรบท หรือ บุรพภัทรบท หรือ ปุพพภัททะ หรือ Purva Bhadrapada
๒. ตาม ดาราศาสตร์นิเวศ จักราศี มี 12 ราศี (เกี่ยวข้องกับดวงอาทิตย์)
และ สำหรับดวงจันทร์ จักราศี มี 27 นักษัตร (เรียกตาม กลุ่มดาวฤกษ์ ที่ดวงจันทร์โคจรเข้าไปใกล้ ซึ่งมีทั้งหมด 27 กลุ่ม)
ทั้ง 2 ระบบใช้ในการเขียนในศิลาจาลึกเขมรโบราณ

๓. อุปราคาในปี 2551

ไม่มีปรากฏการณ์ทางอุปราคา ในปี 2551
(จะไม่พบ ราหูและพระเกตุ)

ราหูและพระเกตุ
(ราหูอมจันทร์)

ก่อนพระอาทิตย์ ขึ้น วันที่ 3 เมษายน 2551

	งานประจำปี ที่ อุทยานประวัติศาสตร์ ปราสาทหินพนมรุ้ง จะเห็นพระอาทิทย์ขึ้นตรงในวันที่ 3 เมษายน 2551
พระจันทร์ครึ่งเสี้ยวเป็นสัญลักษณ์หนึ่งของพระศิวะซึ่งประทับไว้ที่มวยผม จะพบบ่อยๆในศิลปะเขมรโบราณ ดวงจันทร์ครึ่งเสี้ยวจะขึ้นทางทิศตะวันออกของ ปราสาทพนมรุ้ง เวลา 03.43 น. ในวันที่ 3 เมษายน 2551 เหมือนเป็นการประกาศว่าดวงอาทิตย์กำลังจะขึ้นและสาดแสงมาต้องพระศิวะลึงค์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ อีกหนึ่งของพระศิวะ พระอินทร์จะมาร่วมฉลองในงานประจำปีด้วย: พระอินทร์มีความเกี่ยวข้องกับดาวพฤหัสบดี ซึ่งจะขึ้นเวลา 01.10 น. พระอินทร์เป็นหัวหน้าของบรรดาเทพรักษาทิศ (dikpala = ทิกปาลก) จะพบรูปแกะสลักพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ถือวัชรที่มือขวาในปราสาทเขมรโบราณ

5. มหาศิวะราตรี 2551

''มหาศิวะราตรี (เป็นภาษาสันกฤต หมายถึง ราตรีที่ยิ่งใหญ่แห่งพระศิวะ) เป็นเทศกาลประจำปีที่สำคัญที่สุดของศาสนาฮินดู นิกายที่นับถือพระศิวะ (ไศวะนิกาย) วันแรม 14 ค่ำของทุกเดือนถือเป็นวันศักดิ์สิทธ์ โดยเฉพาะในเดือนมาฆะ (ในช่วงเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์) และ เดือน พลคุณา (ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม) เป็นช่วงที่พิเศษสุด ควรที่ศาสนิกชนจะร่วมนมัสการพระศิวะเป็นอย่างยิ่ง'' (Encyclopedia Britannica)

''มีคนกล่าวว่าพระนางปาวรตี มเหสีของพระศิวะ ได้บำเพ็ญภาวนาและอดอาหารในวันนั้นเพื่อถวายพระพรให้พระสวามีอยู่เย็นเป็นสุข รอดพ้นจากอันตรายและสิ่งชั่วร้ายทั้งปวง ทั้งชายและหญิงที่ได้ร่วมสักการะในวันศักดิ์สิทธิ์แห่งศิวะราตรีนี้เชื่อว่าจะอยู่เย็นเป็นสุขดังเรื่องราวของพระนางปารวตี'' (National Tamil Youth Organization)

''ที่อินเดีย ในวันพฤหัสบดี ที่ 28 มกราคม 2551 ที่ผ่านมาได้มีการโต้แย้งกันเกี่ยวกับ วันศิวะราตรี ที่ศาสนสถานศิวะหลายแห่งในเมืองกานากะตา มีการสักการะในวันที่ 5 มีนาคม ส่วนที่ปราสาทศรีสายลัม มีการสักการะในวันที่ 6 มีนาคม'' (The Hindu)

เทวสถานศิวนาฏราช (ศิวะทรงฟ้อนรำ) ที่เมืองจิทัมพรัม ในอินเดียใต้ เป็นเทวาลัยที่มีชื่อเสียงมาก ได้จัดให้มีการเฉลิมฉลอง และนมัสการในวันที่ 6 มีนาคม ซึ่งเลือกโดยชาวฮินดูทั้งในอินเดียและในอเมริกา

ภาพ:
อัปสรา อยู่ใต้ศิวนาฏราช
ที่ปราสาทพนมรุ้ง
ในวันสักการะศิวะราตรี มีนาคม 2547

เกี่ยวกับดาราศาสตร์
ศิวะราตรีมีรากมาจากดาราศาสตร์ วันแรม 14 ค่ำเป็นวันสุดท้ายที่จะเห็นดวงจันทร์ครึ่งซีกซึ่งเป็นสัญญลักษณ์ของพระศิวะ จะขึ้นก่อนอาทิตย์ในวันนั้น แรม 15 ค่ำเป็นวันเดือนดับจันทร์และอาทิตย์อยู่ที่เดียวกันและทำให้ไม่สามารถมองเห็นดวงจันทร์
ในปี 2551 วันมหาศิวะราตรีจะตรงกับวันที่มีปรากฎการณ์อาทิตย์ที่ปราสาทพนมรุ้ง ศิวะราตรีตรงกับวันที่ 6 มีนาคม และก่อนอาทิตย์ขึ้นจะเห็นพระจันทร์ครึ่งซีกขึ้นก่อนอาทิตย์ขึ้น และวันเดียวกันอาทิตย์จะตกตรง 15 ช่องประตูปราสาทโบราณของพระศิวะแห่งนี้
วันที่ 5 และวันที่ 6 มีนาคม พระจันทร์ครึ่งซีกจะผ่านดาวศุกร์ และดาวพุธซึ่งจะมองห็นทั้ง 3 ดวงอยู่ใกล้กัน และเป็นโอกาสที่พิเศษที่สุดสำหรับคนที่ชอบถ่ายภาพที่จะมีทั้งสามดวงและปราสาทพนมรุ้งซึ่งเป็นกรอบที่สวยงาม
ปรากฎการณ์อาทิตย์ในเดือนเมษายน เราสามารถเห็นได้ ในวันที่ 2-4 ศิวะราตรี เป็นวันที่ 5 ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกัน
ศิวะราตรีครั้งหน้าที่เกี่ยวข้องกับปรากฎการณ์อาทิตย์ที่ปราสาทพนมรุ้งจะเกิดขึ้นในปี 2559 และปี 2570

ภาพ:วันที่ 6 มีนาคมก่อนอาทิตย์ขึ้น
จะเห็นพระจันทร์ครึ่งซีกขึ้นกับ ดาวศุกร์
และดาวพุธ

การเฉลิมฉลองและการสักการะ
ศิวะราตรีควรจะเริ่มตอนอาทิตย์ตกในวันที่ 5 มีนาคมซึ่งเป็นวันแรกของ 3 วันที่อาทิตย์จะตกผ่าน 15 ช่องประตูปราสาทพนมรุ้ง และสวดมนต์จนอาทิตย์ขึ้น พระจันทร์ครึ่งซีก ดาวศุกร์ และดาวพุธจะขึ้นก่อนอาทิตย์ ผู้ที่มาสักการะจะอดอาหารตลอดวันจนอาทิตย์ตกตรง 15 ช่องประตูปราสาทพนมรุ้ง

หมายเหตุ (20.02.2551): เรายังไม่ทราบว่าจะมีการสักการะศิวะราตรีที่ปราสาทพนมรุ้งตามกำหนดการของทางราชการในปีนี้


ศิวะราตรี การสักการะในเดือนมีนาคม 2547 ที่ปราสาทพนมรุ้ง		โอม...นมาศิวะยา…

ติดตามดูอาทิตย์ตกในเดือนมีนาคม เป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปีที่ผู้เขียนไม่ได้ไปสังเกตปรากฎการณ์อาทิตย์ตกที่พนมรุ้งเพื่อพิสูจน์การคำนวนของเขา เนื่องจากว่าฤดูหนาวปีนี้ช่างยาวนาน อากาศยังหนาวเย็นแม้ในต้นเดือนมีนาคม และ หนาวเย็นเกินไปที่จะเดินทางโดยมอเตอร์ไซค์โดยเฉพาะในตอนเช้า การคำนวนวันที่อาทิตย์ตกตรงในช่วง 3 วัน (5-7 มีนาคม) ที่พนมรุ้งยังสามารถยืนยันโดยการสังเกตนาฬิกาแดดที่ภูพาน จังหวัดมุกดาหาร 3 ภาพด้านล่างแสดงความแม่นยำของการคำนวนโดยการสังเกตเงาจากนาฬิกาแดดเปรียบเทียบอาทิตย์ตกตรงที่พนมรุ้ง


5 มีนาคม (เวลาประมาณ 14 นาฬิกา) เส้นสีแดงแสดงเงาทางเดินของอาทิตย์ ซึ่งแสดงชัดว่า วันที่อาทิตย์ตกตรงที่สุด คือวันถัดไป วันนี้ดวงอาทิตย์ผ่านประตูแต่ไม่ตกตรงกลางประตูพนมรุ้ง	6 มีนาคม (เวลาประมาณ 15 นาฬิกา) เงาของอาทิตย์เดินตามเส้นส้ดำ ผู้เขียนเรียกว่า “เส้นพนมรุ้ง” ซึ่งผู้เขียนทำไว้เมื่อปีที่แล้วในวันที่อาทิยย์ตกตรงกลาง 15 ช่องประตูของพนมรุ้ง คนที่ดูเงาของเข็มจะรู้ว่าอาทิตย์จะตกตรง ในวันนี้	7 มีนาคม (เวลาประมาณ 15 นาฬิกา) เงาของอาทิตย์เดินผ่านเส้นพนมรุ้ง อาทิตย์จะผ่านประตูแต่ไม่ตกตรงกลางประตูพนมรุ้ง

     นาฬิกาแดดจะบอกได้อย่างชัดเจนว่า มีอีก 14 วันจากเส้นสีดำถึงเชือกสีแดงด้านขวาเงาจะตามเส้นเชือกสีแดงในวันวิษุวัติ อาทิตย์ขึ้นตรงทางทิศตะวันออกและตกตรงทางทิศตะวันตก

     นาฬิกาแดดยังบอกได้ว่าอีก 28 วัน จะมีปรากฎการณ์อาทิตย์ขึ้นตรง 15 ช่องประตูของปราสาทพนมรุ้ง
ถ้าอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งมีนาฬิกาแดดเช่นเดียวกับที่ผู้เขียนทำที่ภูพาน นักท่องเที่ยวจะสามารถยืนยันความจริงได้ด้วยตัวเอง ว่าอาทิตย์จะขึ้นและตกตรงในวันที่ไปเที่ยวชม

     ชาวฮินดูโบราณในอินเดียใช้นาฬิกาแดดสำหรับสร้างปฎิทิน คาดว่าอาจเป็นไปได้อย่างยิ่งที่ชาวเขมรโบราณก็ใช้เช่นเดียวกัน

นาฬิกาแดด ควรอย่างยิ่งที่จะมีที่พนมรุ้งในปีหน้า (2552)
เพราะสหประชาชาติได้กำหนดให้เป็นปี “ดาราศาสตร์สากล” (United Nations International Year on Astronomy.)

6 มีนาคม

7 มีนาคม

ภาพด้านบนและด้านขวาผู้เขียนได้รับจาก e-mail ของนักท่องเที่ยวที่ถ่ายภาพอาทิตย์ตกผ่าน 4ช่องประตูในทั้งหมด 15 ช่องประตู ในช่วงเวลา 10 นาทีก่อนที่จะเห็นอาทิตย์ผ่านประตูในวันที่ 6 มีนาคม 51 ซึ่งออกเป็นข้าวทางโทรทัศน์

ปล.

ยินดีต้อนรับภาพที่ทุกท่านถ่าย
ปรากฎการณ์อาทิตย์!

INDEX

macsida@thai-isan-lao.com

www.thai-isan-lao.com

โดย อ.ทองคำ

ด้านบน: “ภาพจินตนาการของศิลปิน” ภาพที่ปรับแต่ง ถ่ายเมื่อ 2534 เมื่อผู้เขียนไปปราสาทพนมรุ้งครั้งแรก